کارگاه بررسی و ساخت بازی در فلش برگزار و گام کوچکی برای هدفی بزرگ برداشته شد . قبل از اینکه به خبر و اصل و فرع آن بپردازم لازم است نگاهی کلی به وضعیت صنعت بازی در ایران بیفکنم .

من از جمله افرادی هستم که سالهای مدیدی را با بازی های رایانه ای زلف گره زده ام . از زمانی که شرکت آتاری زمینه تجاری به صنعت بازی بخشید تا به الان که این صنعت شکوفایی و پویایی مالی به مراتب بهتر از صنعت فیلم سازی دارد . در این میان انواع بازی های تاریخ ساز و انقلابی را بازی کرده ام .
رشد این صنعت و سیر تحولات تاریخی آن را به وضوح دیده ام . نه تنها در حوضه جهانی بلکه در عرصه داخلی نیز وضعیت این صنعت را رصد کرده ام .

در مورد صنعت “نه چندان جوان” ساخت بازی در داخل کشور ، نکاتی همواره موجبات ناخشنودی است . مهم ترین این نکات ، آشفتگی و نبود هدف های درست و تعریف شده در صنعت بازی است . بازی سازان ما همواره چشم به بازی های خارجی داشته اند و سعی در ساخت بازی هایی مشابه داشته و دارند . عدم توجه به ظرفیت ها و منابع مالی و انسانی ، در اغلب موارد بازی های داخلی ما را به کپی هایی خجالت آور و ضعیف از همتایان خارجی آن ها بدل ساخته است . نگاهی به بازی هایی که اخیرا در کشور به بازار عرصه شده اند ، مانند کریم خان زند و عصر پهلوانان ، موید شتاب زدگی و کار نادرستی است که بدون دانش و در یک درهم آمیختگی ناخوشایند ، سر بر آورده اند .

راهی که هم اکنون صنعت بازی سازی در کشور دنبال می کند ، فرمول ساده ای دارد : ابتدا تعدادی جوان پر انگیزه گرد هم می آیند و تصمیم در ساخت یک بازی می گیرند . اغلب آن ها برنامه نویسانی هستند که قصد چشیدن طعمی نو دارند و یا کسانی که کار با ابزار های سه بعدی سازی را نهایت دشواری این عرصه می پندارند . در بهترین حالت و با چشم پوشی از مشکلات مالی ، تیمی خبره از برنامه نویسان و سه بعدی کاران ماهر شروع به ساخت بازی می کنند . بلند پروازی های آنان معمولا باعث می شود به سراغ سبک های اکشن چه از نوع اول شخص یا سوم شخص بروند . بعد از کار سخت گروه ، بازی نهایی به بازار وارد می شود . اما فراموش کردن چند نکته نسبتا کوچک باعث می شود ، بازی ، آن طور که باید نشود .

به طور مثال نبود یک نفر به عنوان کارگردان مراحل و طراح ارشد مرحله ، باعث یک نواختی و درجه سختی غیر قابل تغییر در بازی کریم خان زند می شود(یکی از مشکلات بزرگ این بازی این مورد هست ، وگرنه اشکالات این بازی و سایر بازی های ایرانی به یکی دو مورد ، ختم به خیر نمی شود ) . یا در بازی فوق العاده جالب رانندگی در تهران ، هیچوقت بازی تمام نخواهد شد و پایانی برای آن در نظر گرفته نشده است !! .

حرف های تکراری کمبود منابع و یا تحریم انجین ها علیه ایران را فراموش کنید . ما در ساخت بازی برنامه نداریم و سنگ های بزرگی بر می داریم که علامت نزدن است. برای ساخت بازی مثل CallOfDuty بالای ۶۰ میلیون دلارپول صرف شده و تعدادی زیادی نیروی انسانی به روند ساخت آن کمک کرده اند . ما هیچ گاه با این بضاعت اندک و انتخاب های بزرگ ، نمی توانیم در جهان حرفی برای گفتن داشته باشیم . ما باید راه و مسیر خود را در صنعت بازی تغییر بدهیم . بنیاد ملی بازی های رایانه ای و موسسه تبیان و سایر ارگان هایی که در این راه صاحب قدرت هستند ، باید تعریف درستی از بازی های تولیدی خود داشته باشند . باید به آن ها فهماند که یک بازی خوب ، یک بازی سه بعدی بزرگ نیست و اینکه یک بازی را فقط جمعی از برنامه نویسان تولید نمی کنند .

نا امید نشوید ! ایران کشور بزرگ و پیشرویی است و پر است از استعدادهایی که گویی تمامی ندارند . به عقیده حقیر ایران می تواند بین بزرگان صنعت بازی ، جایی برای خود دست و پا کند ولی در عرصه ای متفاوت از چیز هایی که در بالا گفتم .

اگر قدری اهل بازی کردن باشید و یا اینکه از کسانی باشید که احوالات مربوط به فلش را دنبال می کنند ؛ حتما نام بازی machinarium را شنیده اید . این بازی مستقل در محافل تخصصی صنعت بازی توانسته نقدهای مثبت و تحسین بر انگیزی را از آن خود کند و نمر های بالایی از سایت های مرتبط بگیرد . فروش تجاری این بازی هم رضایت بخش اعلام شده است . این بازی به همت ۷ نفر و طی مدت ۳ سال تولید شده است . بازی ساز ها اهل کشور جمهوری چک هستند که کشور مطرحی در صنعت بازی نیست . این بازی مثال بسیار مناسبی است از چیزی که ایران باید به دنبال آن برود .” هزینه کم و خلاقیت بالا ” .

بازی به طور کامل با فلش پیاده سازی شده و در سبک ” اشاره و کلیک ” سامان داده شده است . این بازی نشان داد که انجین های گران قیمت و افکت های محیر العقول عامل موفقیت نیستند . اهالی بازی به دنبال لذت هر چه بیشترند و در این بین ابزار ها تنها وسیله اند .

برای ساخت بازی در ایران باید افرادی به دور هم جمع شوند که شناخت خوبی از بازی داشته باشند . یک تیم طراحی قوی و یک ایده بکر کلید موفقیت است . برنامه نویسی نباید مشکل اصلی پروژه ها باشد و منبع صرف هزینه . برنامه نویسی در خدمت تیم طراحی و پیاده سازی ایده ها باید قرار بگیرد .

راه موفقیت ایران در صنعت بازی حرکت به سوی انجین ها و بستر های سبک و بالا بردن میزان خلاقیت و بها دادن به طراحی هنری و علمی بازی است .

فلش پلتفرم به عنوان یک بسترعالی برای ساخت و عرضه چنین بازی هایی پیش روی ما قرار گرفته است . کارگاهی که برای بررسی و ساخت بازی در فلش برگزار شد همانطور که پیش تر گفتم شروع یک حرکت بزرگ است . حرکتی که می تواند سرافرازی ایران را در این عرصه به همراه داشته باشد .

بعد از این مقدمه طولانی تر از متن به بررسی جزییات کارگاه بررسی و ساخت بازی می پردازم . این کارگاه در دو زمان ۱ تا ۳ و ۴ تا ۶ در دوشنبه ۱۷ اسفند ۸۸ برگزار شد . من در وقت اول از این رویداد حاضر بودم و در مورد چند و چون همین بخش هم خواهم نوشت . هدف از برگزاری این کارگاه توسط برگزار کنندگان در متن خبر آورده شده و من به توضیح آنچه پیش از این گفته شده نخواهم پرداخت . اصل خبر برگذاری کارگاه را می توانید از اینجا بخوانید .

در گام نخست آقای فرید ارض پیما ، اطلاعاتی را پیرامون بازی و فلش به حضار ارائه دادند . در بررسی جزیی تر تاریخچه ای مختصر از وضعیت ساخت بازی ها و رویه های فنی در زبان های اکشن اسکریپت ۱ تا ۳ گفته شد . سپس آقای ارض پیما به موضوع بندی محتوایی بازی ها پرداختند و بازی ها را در بخش هایی مثل اکشن ، فکری ، فیزیک و استراتژی تقسیم بندی کردند . هر چند بهتر می بود این دسته بندی بر طبق روال معمول ای که هم اینک بازی ها دسته بندی می شوند صورت گیرد مانند پلتفرمر ( Jump And Run ) ، ماجرایی ( اشاره و کلیک ) ، نقش آفرینی ، پازل و … . در ادامه ، از ۴ موتور ساخت بازی مطرح در فلش ، Flixel , PushButtonEngine
, Edward Platform و Flash Punk نام برده شد . ادامه صحبت های آقای ارض پیما به بسط فنی موتور Flixel و توابع و عملکرد آن اختصاص داشت . و بعد نتیجه گیری از بحث های صورت گرفته شد و بدین شکل بخش اول کارگاه به پایان رسید . در مورد بخش اول باید بگویم طراحی مناسب اسلاید ها برای من مهم بود و جلب توجه می کرد . طراحی اسلاید ها مناسب با فضای بحث سامان داده شده بودند و بیننده را اذیت نمی کرد . در خیلی از کنفرانس های که رفته ام حتی کنفرانس های بین المللی مثل کنفرانس برند ، اسلاید ها در اغلب موارد به سمت افتضاح میل می کردند ؛بخش اول دید خوبی به شرکت کنندگان نسبت به ساخت بازی و موتورها داد و اطلاعات ارائه شده جای تحسین داشت . اما چند نکته بهتر بود ذکر می شد . مواردی مانند اینکه موتوری مثل Edward Platform فقط مختص سبک پلتفرمر هست و دیگر سبک ها را در بر نمی گیرد .بر عکس Edward موتورهایی مثل Flixel و PushButtonEngine چند سبکی هستند و بازی های گوناگونی را می توان با آن ها ساخت . همچنین جای اسم موتور فوق العاده ای مثل Daiquri Engine خالی بود . هر چند این موتور رایگان نیست اما به عقیده من یکی از بهترین هاست . در کنفرانس Max2009 در مورد این موتور ، نمونه بازی هایش و ادیتور قدرتمند آن صحبت شده بود . اگر برای هر موتور ، نمونه بازی هم معرفی می شد که کار کامل می شد .

در بخش دوم در مورد کلاس های فارسی استایل و تی سرچ صحبت هایی شد . که چون خارج از موضوع کارگاه هست من پیرامون این بخش اظهار نظری نمی کنم .

در بخش سوم کارگاه آقای پدرام پور حسین به بررسی عملی موتور Flixel پرداختند و این کار را به کمک مثالی ساده و در عین حال جامع ، به بهترین طریق ممکن به انجام رساندند . ایشان مراحل شکل گیری و تعریف بازی در Flixel را شرح دادند . به بهانه بازی تخم مرغ تیماتک که انصافا بازی بصری خوب و استانداردی بود ، نحوه کار با اشیا ، کارکتر ها ، انمیشن ، دوربین ، برخوردها ، نیروها ، تعرف دشمن ، روند امتیاز ها را توضیح دادند . همچنین چارچوب موتور و کلاس های مورد نیاز مشخص شد . در این بخش به طور کلی من دید بسیار خوبی نسبت به موتور Flixel کسب کردم . قبل از اینکه این بخش را ببینم ، حقیقتا موتور Flixel را چندان کارا حتی برای بازی هایی در سبک پلتفرمر نمی دانستم . البته تقصیر من نیست به هر حال گفته اند عقل آدم به چشم آن است . من هم از روی نمونه بازی هایی که با این موتور ساخته شده بود و در سایت رسمی Flixel قرار داده شده بود قضاوت کردم ، و گمان بر پیکسلی بودن این موتور داشتم . توضیحات آقای پور حسین دید مرا نسبت به این موتور تغییر داد و آن را انتخابی مناسب برای خلق اید های خود در زمینه بازی های ساده و پلتفرمر دیدم . به هر حال برتری سادگی ، نسبت به PushButtonEngine و همچنین مستندات گسترده اش ، مرا برای ساخت بازی های ساده به سمت Flixelکشیده است .

گروه تیماتک در پایان کارگاه عنوان کرده اند که قصد دارند جلساتی مثل جلسه امروز را به صورت ماهانه ، منظم و هدف دار برگزار کنند که امیدوارم در کار خود موفق باشند و بدین وسیله به رشد جایگاه فلش در ایران کمک کنند .

در هر حال ، کارگاه بررسی و ساخت بازی که توسط شرکت تیماتک برگزار شد ، می تواند بهانه ای خوبی برای شروع ساخت بازی ها با نگرشی نو در ایران باشد . بازی هایی ساده و خلاق . برای این منظور باید از تیماتک متشکر بود و امید داشت با شکل گیری گروه های فعال در این عرصه ، شاهد رشد این گونه بازی ها باشیم . البته رشد کیفی و نه کمی . چند بازی خوب و استاندارد بهتر از انبوه بازی های بی کیفیت است . بازی به عنوان یک رسانه قوی و پویا و به عنوان هنر هشتم راه را برای گسترش فرهنگ و افکار نیک فراهم آورده است . امید است با نگاه درست به این رسانه در بسط فرهنگ متعالی کوشش کنیم .

از اینجا به کجا برویم :

• توسعه بازی با ادوبی فلش پلتفرم
• Flash Platform Game Technology Center
  
• سایت رسمی بازی machinarium
• سایت رسمی موتور flixel